Οταν οι νέοι και τα fund θέλουν το ίδιο διαμέρισμα

Οταν ο Κωνσταντίνος Καραμανλής δεχόταν (δικαίως) κριτική για το μοντέλο αστικής ανάπτυξης που κυριάρχησε τις δεκαετίες του ’50 και του ’60, με επίκεντρο ως γνωστόν την πολυκατοικία και την αντιπαροχή, υπογράμμιζε την αναγκαιότητα της μαζικής ανοικοδόμησης της μεταπολεμικής Ελλάδας η οποία αντιμετώπιζε οξύτατες ανάγκες στέγασης. Αν λοιπόν κανείς αναζητά «ελαφρυντικά» για το μοντέλο αυτό, το οποίο είχε ως αποτέλεσμα τη δημιουργία πυκνοκατοικημένων περιοχών με περιορισμένους κοινόχρηστους χώρους (πράσινο, πλατείες κ.λπ.) και με τα χρόνια υποβάθμισε την ποιότητα ζωής μέσα από την τσιμεντοποίηση των πόλεων, το πιο ισχυρό επιχείρημα είναι και το πιο απλό: οι πόλεις, με όλα τα λάθη που έγιναν, χτίστηκαν για να στεγάσουν πραγματικές ανθρώπινες ανάγκες. Η σημερινή πραγματικότητα μοιάζει να έχει απομακρυνθεί από αυτό το σημείο εκκίνησης. Μετά την κατάρρευση του στεγαστικού τομέα στα χρόνια των μνημονίων και τη βαθιά πιστωτική ασφυξία που ακολούθησε, η αγορά ακινήτων ανασυγκροτήθηκε γύρω από νέα κέντρα βάρους: τις επενδύσεις για μια Golden Visa, την εξάπλωση των βραχυχρόνιων μισθώσεων τύπου Airbnb και την αυξανόμενη παρουσία ξένων επενδυτικών σχημάτων σε αστικά ακίνητα. Κινέζοι, λιβανέζοι, ισραηλινοί και τούρκοι επενδυτές συγκέντρωσαν ακίνητα σε γειτονιές της Αθήνας και άλλων πόλεων, ενώ ξένα funds δημιούργησαν δίκτυα κατοχής διαμερισμάτων με στόχο την ανακαίνιση και τη μεταπώλησή τους ή την ένταξή τους σε πλατφόρμες βραχυχρόνιας μίσθωσης. Η εκρηκτική ανάπτυξη του Airbnb σε συνδυασμό με την προοπτική υψηλών αποδόσεων για επενδυτές που ήδη είχαν αποκτήσει ακίνητα μέσω Golden Visa επιτάχυνε ακόμη περισσότερο τη μετατροπή της κατοικίας σε χρηματοοικονομικό προϊόν. Διαμερίσματα που θα μπορούσαν να αξιοποιηθούν για τη στέγαση νέων που αναζητούν στέγη μετατράπηκαν σε τουριστικά καταλύματα, ενώ ολόκληρες γειτονιές μετεξελίχθηκαν σε επενδυτικούς «προορισμούς». Για παράδειγμα, το Παγκράτι. UnmuteRemaining Time -0:00 Fullscreen Advertisement: 0:15 Παράλληλα, η ζήτηση διογκώθηκε τεχνητά και από τα προγράμματα όπως το «Εξοικονομώ», που «έπεσαν» πάνω στη χαμηλή προσφορά αυξάνοντας ακόμη περισσότερο τις τιμές. Το αποτέλεσμα είναι ένα κοινωνικό πρόβλημα, το οποίο βρίσκεται στη ρίζα της απουσίας διαγενεακής δικαιοσύνης στην Ελλάδα του 2025: ♦ Τα ενοίκια έχουν εκτιναχθεί σε επίπεδα ασύμβατα με τα εισοδήματα, τα ζευγάρια αδυνατούν να ξεκινήσουν τη ζωή τους και οι νέοι άνθρωποι μένουν έως τα 30 στα παιδικά τους δωμάτια. Παράλληλα, δάσκαλοι, γιατροί και φοιτητές δεν βρίσκουν διαμέρισμα στα νησιά και στις τουριστικές ζώνες, όπου το Airbnb έχει σχεδόν εξαφανίσει τη μακροχρόνια μίσθωση. Οσο κι αν ακούγεται παράδοξο, ο προβληματισμός για τον ρόλο του ακινήτου ως χρηματοοικονομικού προϊόντος –και όχι ως εργαλείου κοινωνικής ανάπτυξης– υπάρχει και στις Ηνωμένες Πολιτείες. Η έννοια της βιώσιμης καθημερινότητας έχει αναδειχθεί σε κεντρικό άξονα του Δημοκρατικού Κόμματος υπό τον όρο «affordability» (προσιτό κόστος) και τροφοδοτεί τον διάλογο στις μεγάλες αμερικανικές εφημερίδες. Σε αυτό το πλαίσιο εντάσσεται το άρθρο της Ράνια Φουρόχαρ στους Financial Times (η οποία ζει στη Νέα Υόρκη και είναι παράλληλα οικονομική αναλύτρια του CNN) το οποίο διερευνά το στεγαστικό πρόβλημα. Η γνώμη της είναι ότι οι τιμές των κατοικιών στις ΗΠΑ δεν πρόκειται να μειωθούν χωρίς συστημική μεταρρύθμιση. Η αρθρογράφος των FT επισημαίνει ότι τα σπίτια «έχουν μετατραπεί σε χρηματοοικονομικό περιουσιακό στοιχείο» και ότι η αγορά κατοικίας διαμορφώνεται ολοένα και περισσότερο όχι από τις ανάγκες των πολιτών, αλλά μέσα από τις αποφάσεις των ισχυρών παικτών του χρηματοπιστωτικού τομέα. Οι οποίοι επιδιώκουν τη διατήρηση υψηλών περιθωρίων κέρδους μέσω περιορισμένης προσφοράς. Χαρακτηριστικά γράφει: «Η έλλειψη προσφοράς είναι ένας σημαντικός λόγος για τον πληθωρισμό στις τιμές των κατοικιών […] Ενας σημαντικός και ανεξερεύνητος λόγος για τον οποίο η προσφορά υστερεί της ζήτησης για πρώτη φορά από την εποχή της Μεγάλης Υφεσης, είναι ότι οι μικρές τράπεζες και οι μικροί κατασκευαστές –που παραδοσιακά κάλυπταν τη ζήτηση κατοικιών– έχουν συντριβεί από μεγαλύτερους παίκτες σε μια αγορά που είναι ενταγμένη σε υπερβολικό βαθμό στη λογική των χρηματοπιστωτικών αγορών». Για τις ΗΠΑ, η έμπειρη αναλύτρια προτείνει λύσεις που υπερβαίνουν την επιδοματική ή αποσπασματική λογική: ενίσχυση των μικρών κατασκευαστών, περιορισμό της συγκέντρωσης ακινήτων από εταιρικούς ιδιοκτήτες και ανάσχεση πρακτικών «land banking» που δημιουργούν τεχνητή έλλειψη. Το «land banking» είναι η πρακτική της αγοράς και διακράτησης μεγάλων εκτάσεων γης με σκοπό την πώλησή τους αργότερα όταν η αξία τους αυξηθεί. Παρότι η ανάλυση αφορά τις Ηνωμένες Πολιτείες, το βασικό επιχείρημα είναι σαν να διατυπώθηκε για όσα συμβαίνουν στην Ελλάδα: το πρόβλημα της κατοικίας δεν είναι απλώς θέμα προσφοράς και ζήτησης, είναι ζήτημα ισορροπίας δυνάμεων, θεσμικών κανόνων και πολιτικής βούλησης. Οταν τα ακίνητα αντιμετωπίζονται πρωτίστως ως μέσο επενδυτικής απόδοσης και δευτερευόντως ως κοινωνικό αγαθό, το αποτέλεσμα είναι προβλέψιμο: η στέγη καθίσταται απρόσιτη για εκείνους που τη χρειάζονται, ιδίως για τις νεότερες γενιές. Για τον λόγο αυτό, η πρόκληση και για την Ελλάδα τα επόμενα χρόνια θα είναι να διαμορφώσει το δικό της συνεκτικό σχέδιο στο πλαίσιο του «affordability». Με άλλα λόγια, ένα μέρος από τα ακίνητα θα πρέπει να ξαναγίνουν η βάση πάνω στην οποία στηρίζεται η κοινωνική ζωή και συνοχή. Δηλαδή το σημείο εκκίνησης για τις νέες γενιές και η προϋπόθεση για την κοινωνική κινητικότητα.

https://www.protagon.gr/apopseis/editorial/otan-oi-neoi-kai-ta-fund-theloun-to-idio-diamerisma-44343257668